Schaken (denksport)

Schaken is het spelen van het schaakspel, een recreatief bordspel dat wordt gespeeld tussen twee spelers. Op het schaakspel zijn verschillende varianten maar dit artikel zal zich voornamelijk richten op het Westerse schaken.

Schaakbord en schaakstukken

Bij het schaken wordt gespeeld op een vierkant bord van acht maal acht velden. Het bord bestaat uit lichte en donkere velden die elkaar afwisselen. Er is bij het schaken sprake van twee partijen: de witte stukken en de zwarte stukken.

De stukken per speler zijn:
- 8 pionnen
- 2 torens
- 2 lopers
- 2 paarden
- koningin
- koning

Per soort stuk gelden regels hoe het schaakstuk zich voort mag bewegen.

Spelregels van het schaken

Het doel van het schaken is om de tegenstander schaakmat te zetten (kortweg ook mat genoemd). Dit is het punt waarop de koning van een speler in het schaakspel niet meer aan een aanval kan onttrekken. De term stikmat bestaat ook: in dat geval wordt de koning aangevallen door een paard en kan de koning zich niet aan de aanval onttrekken doordat de eigen stukken een blokkade vormen.

Bij het schaken doen beide spelers om beurten één zet met één van de eigen stukken of slaan met één van de eigen schaakstukken een schaakstuk van de tegenstander. De spelers blijven doorspelen totdat één van de spelers schaakmat wordt gezet. De speler die schaakmat staat heeft de schaakpartij verloren. De speler met de witte schaakstukken mag in de schaakpartij altijd de eerste zet doen.

In de vorige paragraaf stond al welke stukken iedere speler krijgt bij het schaken. Per soort schaakstuk zijn regels vastgesteld over hoe dat schaakstuk zich mag voortbewegen. Zo mag de pion bij zijn eerste zet altijd twee velden vooruit (maar dat is niet verplicht) en bij de zetten daarna slechts één veld vooruit. De pion mag alleen maar diagonaal een stuk van de tegenstander slaan. En bijvoorbeeld de loper mag zich zowel diagonaal voortbewegen als diagonaal een stuk van de tegenstander slaan.

Tijdens de schaakpartij mogen beide spelers onder bepaalde voorwaarde eenmaal een rokade uitvoeren (rokeren). Dit is een speciale manoeuvre waarbij zowel de koning als de toren tegelijk worden verplaatst. Maar de voorwaarden zijn dat beide stukken nog wel in hun beginstand staan en de weg naar hun nieuwe velden niet door een ander schaakstuk worden geblokkeerd.

Schaakklok

Men ziet vaak dat de spelers bij het schaken gebruik maken van een schaakklok. Op officiële schaakwerdstrijden is het gebruik van de schaakklok zelfs verplicht. Het is een klok met twee wijzerplaten: de ene geeft aan hoeveel tijd wit - en de andere geeft aan hoeveel tijd zwart gebruikt heeft. Wanneer je nadenkt over een zet, moet jouw klok lopen. Wanneer je klaar bent met je zet moet je op een knop drukken zodat jouw klok stil gaat staan en de klok van de tegenstander begint te lopen.

Als je gebruik maakt van een schaakklok, realiseer je dan dat je verloren hebt zodra je tijd op is. Het is dus belangrijk om dan ook een beetje aan tijdsmanagement te doen. De klok zorgt ervoor dat de schaakpartijen binnen een vastgesteld tijdsbestek blijven en dat beide spelers even veel tijd krijgen om over hun zetten na te denken.

Enkele schaakkampioenen

Hieronder worden enkele personen genoemd die kampioenen zijn in het schaken:

Gary Kasparov
Gary Kasparov werd reeds op zeventienjarige leeftijd wereldkampioen bij het schaken voor de jeugd. Hij werd toen tevens de jongste kampioen van de Sovjet-Unie. Tevens is Gary Kasparov tegenwoordig een politiek actief persoon en is bekend als fel tegenstander van Poetin.

Bobby Fischer
Bobby Fischer is tot nu toe de eerste en enige Amerikaanse wereldkampioen in het schaken. Dit werd hij in 1972. Merkwaardig genoeg heeft Bobby Fischer zich twintig jaar lang teruggetrokken en kwam pas met een comeback in het jaar1992, waarin hij won tegen Spasski.

Anatoli Karpov
In 1969 won Karpov de jeugdkampioenschappen, die hij jarenlang heeft verdedigd. Tussen 1973 en 1984 heeft Karpov negenmaal de schaak-oscar ontvangen.

Schaken op het internet

Mensen die nu zelf een potje willen schaken maar nog geen schaakbord en schaakstukken willen kopen, kunnen op diverse websites een schaakpartij spelen.

InstantChess
Direct schaken zonder registratie van gebruikersnaam is mogelijk op de website van InstantChess. Er kunnen echter maar een beperkt aantal schaakpartijen gratis worden gespeeld en daarna moet je een betaald lid worden. Het is in ieder geval een leuke website om een paar gratis potjes te proberen. Het adres van de website is http://www.instantchess.com

FreeChess
Dit is een server die via een speciaal protocol met verschillende schaakprogramma's kan praten. De personen die een beetje technisch zijn aangelegd en met één van de op de FreeChess-website aangeraden schaakprogramma's met de server weten de verbinden, kunnen er onbeperkt gratis schaken. Het adres van de website is http://www.freechess.org